भाविकांचे आचरण
श्रद्धेने या. गोदावरी स्वच्छ ठेवा.
शांत आचरण, सहभाविकांचा आदर आणि नदीची काळजी यांना आपल्या पुष्कर यात्रेचा भाग बनवूया.
01
आचरणातून पावित्र्य
- स्वच्छ व स्थानिक मंदिराच्या प्रथांना अनुरूप कपडे घाला. शांतपणे प्रार्थना करा; इतर परंपरा व गोपनीयतेचा आदर करा. स्नान किंवा कौटुंबिक विधी करणाऱ्यांचे परवानगीशिवाय चित्रीकरण करू नका.
- रांगा पाळा; मुले, ज्येष्ठ व दिव्यांग भाविकांना मदत करा. पायऱ्या व बाहेर पडण्याचे मार्ग मोकळे ठेवा आणि सुरक्षा कर्मचाऱ्यांचे निर्देश पाळा.
- तीर्थस्थळी मद्य, नशा व धूम्रपान टाळा. शिवीगाळ, भांडणे किंवा दबावाने देणग्या मागणे टाळा. स्वच्छता, दया व संयम भक्तीचा भाग बनवा.
02
जलप्रदूषण टाळा
- परवानगी असलेले स्नानघाट वापरा. नदीत साबण, शाम्पू किंवा डिटर्जंट वापरू नका; कपडे व भांडी धुवू नका. उपलब्ध निश्चित धुण्याच्या सुविधा वापरा.
- शौचालय वापरा; नदीकाठी उघड्यावर शौच किंवा लघवी करू नका. निश्चित सुरक्षित पिण्याचे पाणी घ्या; नदीचे पावित्र्य म्हणजे तिचे पाणी पिण्यास सुरक्षित असल्याचा पुरावा नाही.
- तेल, रंग, उरलेले अन्न, प्लास्टिक किंवा कचरा नदीत टाकू नका. सांडपाणी किंवा कचरा सोडल्याचे घाट कर्मचाऱ्यांना कळवा; स्वतः पाण्यात उतरून काढू नका.
03
पूजासाहित्याचे आदराने संकलन
- पूजेपूर्वी पुरोहित व घाट कर्मचाऱ्यांना फुले, पाने, पिंड, वस्त्रे व उरलेल्या साहित्याच्या संकलनाची व्यवस्था विचारा. निश्चित संकलन ठिकाणी द्या; नदीत सोडू नका.
- दिवे व कापूर फक्त परवानगीच्या सुरक्षित ठिकाणी वापरा. पेटते दिवे, त्यांची पात्रे, तेल व राख नदीत सोडू नका. तर्पणासारखे विधी स्थानिक सूचनांनुसार करा.
- पुन्हा वापरता येणाऱ्या पिशव्या, बाटल्या व भांड्यांना प्राधान्य द्या. डब्यांवरील सूचनांनुसार ओला, सुका व पूजेचा कचरा वेगळा करा. संकलन केंद्र न दिसल्यास कर्मचाऱ्यांना विचारा; तोपर्यंत कचरा जवळ ठेवा. जैवविघटनशील साहित्यही नदीत टाकू नका.
04
स्वच्छ हवा, शांत घाट
- कचरा, प्लास्टिक व उरलेले पूजासाहित्य जाळू नका. फटाके टाळा. धूप-कापूर मर्यादित वापरा; होम फक्त परवानगीच्या ठिकाणी जबाबदार आयोजकांच्या देखरेखीखाली करा.
- उपलब्ध सार्वजनिक वाहतूक किंवा अधिकृत शटल वापरा; शक्य असल्यास एकत्र प्रवास करा. पार्किंगमध्ये इंजिन विनाकारण चालू ठेवू नका; निश्चित वाहतूक मार्ग पाळा.
- प्रार्थना व भजनाचा आवाज इतरांना त्रासदायक होऊ देऊ नका. अनावश्यक हॉर्न व मोठा संगीताचा आवाज टाळा; ध्वनिक्षेपकांची स्थानिक परवानगी व वेळा पाळा.
05
सेवेने यात्रेची सांगता
- गरजेपुरताच प्रसाद व भोजन घ्या. उरलेले अन्न नदीत किंवा पायऱ्यांवर टाकू नका; अन्नदान आयोजकांची संकलन व्यवस्था पाळा.
- आपण वापरलेली जागा स्वच्छ सोडा. आयोजकांच्या मार्गदर्शनाने स्वच्छता सेवेत सहभागी व्हा; धारदार वस्तू किंवा वैद्यकीय कचऱ्याला हात न लावता कर्मचाऱ्यांना कळवा. सहभाविकांना आदराने प्रोत्साहन द्या, वाद घालू नका.
हे पर्यावरण व भाविकांच्या आचरणाविषयी सामान्य सल्ले आहेत. प्रवेश, पूजा, अग्नी व कचरा संकलनासाठी आपल्या घाटाचे, मंदिराचे व जिल्ह्याचे 2027 चे निर्देश पाळा.
नदी प्रदूषण, कचरा व हवेच्या गुणवत्तेचे सरकारी संदर्भ संबंधित भागांत आहेत. मूर्ती विसर्जन दस्तऐवजातील पूजेचा कचरा वेगळा करण्याचे तत्त्व संदर्भासाठी आहे; तो 2027 पुष्करच्या स्थानिक नियमांचा संच नाही. आचरण व पावित्र्याविषयी आमचा संपादकीय सल्ला आहे.
शेवटची पडताळणी: 13 सप्टेंबर 2026
पुरोहित कसे निवडावेत?
पूजा, तर्पण, पिंडदान व श्राद्धासाठी ओळख, पात्रता, अनुभव आणि संबंधित शास्त्र-विधीचे ज्ञान पडताळता येईल अशा पुरोहितांचे मार्गदर्शन घ्या.
पुरोहित कसे निवडावेत?